Zehra Betül Yazıcı

SON HİKÂYELER[i], BİR ÖLÜM HİKAYESİ DEĞİL BEN'İN METAMORFOZ AN'IDIR:

Bahtin'in "Eşik Kronotop" kavramı eşliğinde çözümlenmeye uygun bir metaforlar anaforu okuduk. Zeminde Jung'un  kimlik oluşturma süreci ya da persona ve terrible mother  (besleyici değil öldürücü annelik) arketipi üzerinden; görünürde ya da yüzeyde birbirinden ayrı ama derinde tek bir kadının üç ayrı evresinde gibi de okunabilecek bir kurmaca. Bir kadın karlı ve soğuk bir coğrafyada araba kazası geçirir. Bu bir mekân &zaman kronotopu ya da bir eşiktir. Yol fiziksel bir hareketi değil varoluşsal bir geçişi imler. Kaza anında zamanın o soğuk mekân içinde durması kadın karakterin (İda'nın) ruh hali ile ilişkilidir [ve bildik bir tekniktir]. Kadının o andan itibaren  karşılaştığı her durum, her mekân ve kişi bu eşik durum veya manyetik çekirdeği [kavram] güçlendiren, çoğaltan  birer metafor durumundadır. Ida'nin gece vakti tekinsiz bir saatte kapısını çaldığı dağ evi, orada yaşayan bakımsız, unutkan yaşlı karı koca, ölüm döşeğindeki hayvanlar vb. Hepsi Ida 'nın eşiği aşıp yaşlanma ve ölüm gibi korkularıyla yüzleşmesi durumunu hikâyeleştirir, korkularının somutlaştığı mekânlar kurar. Mekân ve zaman karakterin duygu durumu ve zihinseli ile ilintili kurucu, düğüm, ŏğeleridir. Dış mekândan ziyade iç dünyanın mekânsallaşması, görünür kılınmasıdır. Bu ara bölge veya eşik alanda bilinç ile bilinç dışı, benlik ile gölge, düzen ile Kaos çatışma halindedir. Anlatının dışsal  gibi görünen zaman ve mekân örgüsü aslında psişenin uzamsal ve zamansal sahneleridir. Zaman bilinç dışının zamanı, mekân da ruhsal durumların topografyasıdır [ İda'nın gece vakti sığındığı dağ başındaki yabancı ev, İda'nın yüzyüze geldiği ve yabancılık duyduğu, tanımadığı bir kendilik,  başka bir ben'lik durumudur] Jung'un bireyleşme süreci [indiviation süreci] söz konusudur burada;  özne eski kimliğini terk etmiştir [İda'nın kaza an 'ı], yeni kimlik kurulmamıştır henüz ve zaman askıdadır,  mekân da kararsız ya da tekinsizdir. Burası Jung'a göre psişenin ara bölgesidir; İda işte bu ara bölge ya da liminal bölgededir; delilik, halüsinasyon, paranoya, bölünme, tekrar ve ölüm öncesi evreleri birbirini izler. "Son Hikayeler" Ölüm ile ilgili değildir.  Kadın 'ın [kadınların gölgeleri ile yüzleşme ve personalarını sorgulama an'ları ile ilgili bir fictiondur.]  Kız çocuğunun [çocuk İda'nın] anne imgesinden koparak kendi psişik merkezini kurma sancısı ya da simgesel &toplumsal kadın imgesinin, işi ile bütünleşmiş personasının ölümü ya da annesinin gölgesini anladığı bir eşik, ben'in dönüşüm an'ı ya da bir metamorfoz anıdır.[bastırılmış, uygunsuz, utanç verici,  söylenemeyen, anne oluşun reddedildiği, gölge durumlar];  [öfkeli, arzularına yenik düşmüş terrible mother]. Son bölümdeki sihirbaz ise daha önce "Yuva" kitabında gördüğümüz ve daha sonra Stalker'da göreceğimiz gibi simgesel sistemin ikiye bölücü illüzyon yaratıcı gücünü simgeleyen bir metafordur.

*Jung'a göre "Persona" ve "Gölge"; ikisi de bilinçdışında olmakla birlikte farklı katmanlarda konumlanmış insanın psişesini oluşturucu temel örüntülerden; dört arketipten ikisi. Carl Gustav Jung’un  en sık başvurulan dört temel arketipi, insan psişesinin hem bireysel hem de kolektif düzeyde nasıl örgütlendiğini anlatan bir çerçeve sunar. Bunlar Persona, Gölge, Anima/Animus ve Benlik (Self) tir.  Persona Topluma sunduğumuz sosyal kimliktir; kültürel alana en yakın yerde iken Gölge en alttaki hayvanî ya da karanlık ya da dürtüsel yanımıza tekabül eder: Bastırdığımız, kabul etmek istemediğimiz yönlerimizdir; Öfke, kıskançlık, korku kadar yaratıcılık ve canlılık da "gölge"de olabilir.
Çoğu zaman başkalarına yansıtma (projection) yoluyla görünür. Jung’a göre gölgeyle yüzleşme, etik ve ruhsal olgunlaşmanın ilk adımıdır. Bunlar istediğimizde çıkarıp atabileceğimiz birer maske değildir. 

[Zehra Betül yazıcı]